De moedeloosheid is zichtbaar en voelbaar tegelijkertijd. Voor Hans is het een voldongen feit dat ‘het’ is zoals ‘het’ is. Ik vraag wat hij bedoelt met ‘het’ zodat ik weet wat hem zo somber maakt. Hans gaat er eens goed bij zitten en zegt: “die eeuwigdurende strijd waarbij ik altijd aan het kortste eind trek. Ze zal het me de rest van mijn leven nadragen. Alles maar dan ook werkelijk alles is mijn schuld. Zij treft geen enkele blaam. Als ik niet verliefd was geworden waren wij nog steeds samen, denkt zij. Wat het allemaal nog erger maakt is het snoeiharde oordeel van onze vrienden, familie en iedereen die zonder gêne hun mening over mij heen uitbraakt. In hun ogen ben ik de grootste eikel die er rondloopt”
Met tegenzin naar relatietherapie
Tegenover mij zitten Margje en Hans. Het is mij volkomen duidelijk dat Hans hier onvrijwillig en met stevige tegenzin zit. Margje heeft stad en land bewogen om hem hier te krijgen want haar rotsvaste overtuiging is dat Hans de fout van zijn leven maakt. “De fout” laat zich als volgt beschrijven: Hans is verliefd geworden op zijn collega en heeft na dit kort en bondig aan Margje te hebben meegedeeld zijn koffers gepakt en is vertrokken.
Margje en Hans hebben twee dochters van 10 en 12 jaar en Hans heeft uit een eerdere relatie nog drie zonen van 20, 18 en 16.
Herhaling van oud gedrag
Inmiddels heeft Margje hem al ettelijke keren met zijn neus op de feiten gedrukt door te constateren dat het een pijnlijke herhaling van zetten is waar Hans zich schuldig aan maakt. Voor de tweede keer verlaat hij abrupt en zonder vooraankondiging vrouw en kinderen om voor een jonger exemplaar te kiezen. Ze snapt niet, en trouwens iedereen in hun omgeving, eveneens niet, dat Hans dit zelf niet ziet.
Hans zucht diep. Dan gaat hij er eens goed voor zitten. Hij lijkt zijn weloverwogen besluit om te willen scheiden kracht bij te willen zetten door te beweren dat hij al twaalf jaar diepongelukkig is.
Dit is het moment waarbij Margje alle opgekropte woede, verdriet en verbijstering door het voorheen nog dunne laagje zelfbescherming heen breekt: “Wat zeg je nu? Je maakt alles kapot echt alles”.
Hoewel ik als ervaren therapeut inmiddels weet dat deze forse uithaal veelal genuanceerder ligt dan op het moment waarop deze wordt gepresenteerd, is de uitwerking er niet minder pijnlijk door.
Ik vraag me af wat de functie is van deze alles beschadigende uithaal van Hans ofwel wat is hier gaande wat er nog niet mag zijn?
Tegenstrijdige verlangens in relatietherapie
Ik zit met een behoorlijk lastig dilemma. Tegenover mij zitten twee mensen waarvan de een hoopt op herstel en doorstart van de relatie en de ander het geluk buiten de relatie denkt te hebben gevonden. De prangende vraag hierbij is: heeft Hans de afslag genomen vanuit zijn onvermogen de relatie met Margje te redden, is er nog liefde en kans op een doorstart of is het een gelopen race?
Ik leg mijn dilemma aan ze voor en sluit af met de vraag: “Zou het kunnen dat hier iets is wat nog niet is benoemd maar er ondertussen wel is?” Terwijl ik deze vraag stel kijk ik beiden doordringend aan.
Lang hoef ik niet te wachten. Hans reageert:” Tja ik denk dat je hier misschien wel een punt hebt”.
De bom barst: geen weg meer terug
En dan wordt duidelijk waarom er voor Hans geen weg meer terug is. De aap komt met een sneltreinvaart uit de mouw en beland midden in de behandelkamer met een klap op de grond. “Mijn nieuwe vriendin is zwanger”.
Margje kijkt hem met opengesperde mond aan. Ze lijkt verbijsterd en oogt een moment bevroren.
Ik hoef haar niet te vragen wat dit bericht voor haar betekent. Ze is woedend en gooit Hans alle mogelijke verwijten en verwensingen naar zijn hoofd.
De SCHIP-aanpak: werken aan een gezamenlijke reconstructie
Als alle wederzijdse emoties enigszins zijn geuit geef ik een samenvatting van hetgeen zich zojuist heeft voltrokken en stel ik voor om verder te gaan met de SCHIPaanpak. We zitten pas in de eerste sessie van fase 1. Er is werk aan de winkel dat moge duidelijk zijn. Beiden kijken aan tegen hun ontspoorde relatie. Beiden zijn teleurgesteld in hun verwachtingen. Beiden zijn boos en zouden het liefst de rekening naar de ander willen afschuiven. De SCHIPaanpak gaat er echter vanuit dat beiden verantwoordelijk zijn voor hun relatie. Met een stofkam wordt door de voorbije relatie gegaan. We willen duidelijk krijgen waar de relatie, vanuit beider perspectief, is gaan schuiven. Er vindt als het ware een reconstructie plaats van het waarom en het hoe van de verbroken connectie. Vanuit de aanname dat: ‘alles wat je begrijpt daar kun je, op den duur, mee verder.’
Waarom therapie met je ex toch zinvol is
Daar hebben ze elkaar bij nodig. Ik leg uit dat 40% van de huidige relaties eindigt in een scheiding maar dat 60% van de nieuwe relaties, ofwel de zogenaamde samengestelde gezinnen, wederom eindigt in een breuk. Wanneer de eerste relatie niet goed is afgehecht zal dat de nieuwe relatie infecteren. Sowieso betekent het topsport om samengestelde gezinnen tot een succes te maken. Dit onaantrekkelijke vooruitzicht trekt Hans over de streep om ‘binnen boord’ te blijven.
Een intensief maar helpend traject
We plannen de volgende sessies in en ik verwijs hen naar het SCHIP-werkboek. Dit werkboek neemt (ex-)partners bij de hand door het volledige traject.
Dat het zwaar wordt, staat vast. Maar ik ben hoopvol. Want ik weet uit ervaring: de SCHIP-aanpak werkt. Ook als er geen weg meer terug lijkt.