Het narratief in relaties

Wiens narratief is leidend?

Guus gaat er eens goed voor zitten: “En zo gaat het al ons hele huwelijk. Zij bepaalt alles maar dan ook werkelijk alles. Ik heb niets in te brengen en erger nog, als ik iets doe, doe ik het altijd verkeerd”. Nicole reageert als door een wesp gestoken: ”Als je eerst eens zou leren om naar mij te luisteren zou dat al een hoop schelen.  Alles glijdt als paling in een emmer snot van jou af. Nooit is er ook maar een moment dat je aan zelfreflectie doet. Ik denk zelfs dat je niet eens weet wat zelfreflectie betekent.” We zitten in fase 3 van de SCHIPaanpak: Helpend Horen waarbij nog niet duidelijk is of de ophanden zijnde scheiding wordt doorgezet of er mogelijk nog sprake is van een doorstart.

Twee stevige overtuigingen die loodrecht op elkaar staan. Het is duidelijk dat hier niet aan te tornen valt. Beiden zitten muurvast in hun eigen narratief.

Mensen zijn verhalenvertellers

Wij mensen zijn verhalenvertellers. Deze behoefte is misschien al zo oud als de mens zelf. Door te vertellen geven wij betekenis aan de wereld om ons heen. We hebben verhalen over onze jeugd, onze vrienden maar bovenal over onszelf.  Door ‘te verhalen’ reflecteren we op ons bestaan. De manier waarop we dat doen, maakt zichtbaar hoe we in het leven staan. We noemen dit onze grondtoon. Als je goed luistert is die hoorbaar in ieder verhaal.

De grondleggers van de Narratieve Therapie is Michael White (1950) een psychotherapeut uit Australië en Robert Neimeyer, hoogleraar verlies en rouw heeft dit verder uitgewerkt over rouw (2005).

Verhalen leiden een eigen leven

Verhalen doen ertoe en kunnen dientengevolge een eigen leven gaan leiden. Er is een onderscheid tussen een werkzaam verhaal en een niet-werkzaam verhaal.  Een werkzaam verhaal kenmerkt zich doordat er nuances te horen zijn in de wijze waarop het wordt gepresenteerd. Er is ruimte voor een rijk scala aan emoties en biedt de toehoorder de mogelijkheid om verder reikende vragen te stellen. Een werkzaam verhaal evolueert in de loop der tijd. Het wordt bijgesteld en verandert van kleur en intentie. Een niet werkzaam verhaal is veelal kort en absoluut. Het laat geen ruimte voor twijfel en woorden zoals altijd en nooit, vallen veelvuldig.

Guus en Nicole hebben beiden een niet werkzaam verhaal. Dit bepaalt de wijze waarop ze op elkaar reageren. Ze zitten muurvast in hun eigen narratief. Des temeer ze elkaar van hun gelijk proberen te overtuigen des temeer verharden ze in hun eigen narratief.

“Klopt het Guus dat naarmate Nicole jou verwijt dat je nooit luistert jij de neiging krijgt om je terug te trekken en steeds opnieuw bevestigd wordt in de overtuiging het altijd fout te doen?”  “Precies, je slaat de spijker op zijn kop” antwoordt Guus. “En Nicole klopt het dat wanneer Guus zich terugtrekt jij hem nog meer verwijt dat hij nooit naar jou luistert?”

Nicole zegt zich volledig hierin te herkennen. Psycho-educatie is hier op zijn plaats. Ik teken op mijn flipover de circulariteit van deze vermoeiende dynamiek. Het is duidelijk dat ze zichzelf voortdurend in hun eigen staart bijten. Guus en Nicole hebben echter een andere visie op ‘hun gedoe’. Zij denken lineair, in termen van oorzaak en gevolg waarbij de schuldvraag duidelijk is.

Werken met overtuigingen

Het is tijd om beide overtuigingen eens nader te onderzoeken. Hoe waar is hun narratief eigenlijk?  Klopt het dat Guus altijd alles fout doet en heeft Nicole gelijk dat Guus nooit luistert?  Is er ruimte om elkaar daar eens op te bevragen?

Vragen zoals: Hoe zeker weet je dat het is zoals je denkt?  Stel dat het anders is? Zou je er ook op een andere manier naar kunnen kijken?  Hoe zou dat zijn? Wat als…? enz. enz.

De twijfel is op beide gezichten af te lezen. Er ontstaat een wat ongemakkelijke sfeer. Ik begrijp deze verwarring heel goed. Niets is comfortabeler dan in je eigen perceptie te blijven hangen. Er is veelal een gezonde weerstand om ‘te bewegen’ naar onbekend terrein. Als je, zoals Guus en Nicole, al zo’n lange tijd overtuigd bent van je eigen gelijk kost het moeite om daar genuanceerd naar te kunnen kijken. Altijd schuilt het risico dat het niets oplevert en wat dan?  Wonderwel lukt het ze om elkaar te helpen de juiste vragen te stellen, echt te luisteren en de ander te willen begrijpen. Heel geleidelijk ontstaat een genuanceerder narratief waarbij de absolute woorden zoals altijd en nooit ontbreken in het nieuwe werkzame verhaal. Uiteindelijk werd de materie zachter en toonden ze elkaar hun kwetsbare kant.  Dat resulteerde in het blootleggen van wederzijdse (hechtings)behoeften en (hechtings)angsten.

Deze hechtingsbehoeften en hechtingsangsten kwamen voort uit een ver verleden. Ze waren omgezet in gedrag dat als overlevingsstrategie werd ingezet. Het werd munitie in de strijd om het gelijk.

Werkzame verhalen

Voor Guus en Nicole was het een openbaring dat beide werkzame verhalen evenveel bestaansrecht hadden. Ze waren in staat om elkaar daarop te bevragen en werden vervolgens opnieuw nieuwsgierig naar elkaars beleving en behoeften. Dat leverde verrassende en bruikbare inzichten op waardoor het duidelijk werd dat er een doorstart van hun relatie kon plaatsvinden.

Winkelwagen

 

Op verschillende momenten organiseren wij een SCHIP-webinar.