Respect hebben voor elkaar is een waarde die we, durf ik te beweren, allemaal hoog in het vaandel hebben. Te pas en te onpas wordt, met name in de media, geschermd met het begrip respect.
Wat hier doorgaans mee wordt bedoeld is dat we respect dienen te hebben voor de keuze of mening van een ander. Dat we iemand waarderen ongeacht de standpunten, religie, seksuele of politieke voorkeur.
Een nastrevenswaardig uitgangspunt zou je zo zeggen ware het niet dat bij de uitvoering daarvan helaas nog wel eens iets goed misgaat.
Een scheiding afwenden
Tegenover mij zitten Joris en Anna. Twee dertigers en ouders van de vierjarige tweeling Fien en Emma. Ze staan op de drempel van een scheiding maar willen een laatste poging ondernemen deze af te wenden.
Ze leken een gelukkig stel, dit mooie, succesvolle koppel. Alles ging ze voor de wind. Er was geen enkele aanleiding om te vermoeden dat er zwaar weer op komst was.
De invloed van de jeugd
Helaas bleek een ogenschijnlijk onschuldig plekje op het gezicht van Anna een kwaadaardige huidkanker te zijn. Er brak een onzekere tijd aan waarin Anna een zwaar traject in ging. Vanuit haar vermijdende hechtingsstijl sloot Anna zich af voor Joris en haar omgeving. Wanneer Joris probeerde om met haar te praten reageerde ze met: “laat me met rust en respecteer dat ik het op mijn eigen manier doe. Het helpt me niet om er constant over te praten, daarmee verdwijnt die kanker echt niet”.
Anna heeft op 12-jarige leeftijd haar moeder verloren aan borstkanker. Vanuit haar vermijdende hechtingsstijl heeft ze de overtuiging ontwikkeld dat praten over gevoelige dingen niets oplost, sterker nog: “wat je aandacht geeft groeit alleen maar’”
Anna heeft Joris ook verboden om het met anderen over haar ziekte te hebben.
Uit respect voor haar keuze heeft Joris zich uit het contact met Anna teruggetrokken.
Zorgen delen met anderen
Hij is zijn zorgen en angst wel gaan delen met zijn vrienden, ouders en collega’s. Dit conflicteert met zijn belofte aan Anna en genereert de nodige schuldgevoelens. Wat hij daarbij nooit had kunnen bevroeden is toch gebeurd, hij is verliefd geworden op zijn collega Noor. Noor heeft hem gedurende die zware periode gesteund en schrok niet terug van zijn emoties. Hij voelde zich door haar gezien en gehoord. Uiteindelijk zijn ze in bed beland waarbij het ook fysiek bleek te klikken. Hoewel Joris en Anna een goede seksuele relatie hadden was gedurende de ziekteperiode van Anna de seks uit hun relatie verdwenen. Ook daar heeft Joris, het uit respect voor Anna, besloten niet over te hebben.
Het leven weer opbouwen
Inmiddels lijkt de behandeling bij Anna te zijn aangeslagen en het grote gevaar te zijn geweken. Ze blijft echter wel onder strenge halfjaarlijkse controle.
Voor Anna betekent dit dat er groen licht is om hun oude leventje weer volledig op te kunnen pakken en door te gaan daar waar ze waren gebleven.
Voor Joris ligt dit vele malen complexer. Hij wordt verscheurd door tegenstrijdige gevoelens.
Vorige week heeft Joris Anna op de hoogte gebracht van zijn verliefdheid. Hij heeft geprobeerd begrip te krijgen voor zijn gevoel volledig klem te zitten tussen twee loyaliteiten: Anna enerzijds en Noor anderzijds.
Een tsunami van boosheid
Dit resulteerde in een groot drama waarbij Anna Joris tot op het bot heeft gefileerd met scherpe verwijten en een tsunami van boosheid. Joris restte niet veel anders dan de woede van Anna te ondergaan. Natuurlijk was hij degene die verliefd was geworden met alle gevolgen van dien. Dat er een oorzakelijk verband was tussen het respect voor Anna en de verwijdering tussen hen beiden was nog niet bij hem ingedaald.
Het is een treurig resultaat van een zo goed bedoeld uitgangspunt: respect hebben voor elkaars keuze.
Was de wijze waarop we omgaan met het begrip respect maar zo eenduidig.
Respect ontslaat ons niet van bemoeienis
Betekent het hebben van respect dat het ons ontslaat van iedere bemoeienis met onze medemens? Hoeven we ons derhalve nooit verantwoordelijk te voelen voor hetgeen op ons pad komt? Ik denk dat het allemaal wat genuanceerder ligt.
Wordt ‘respect’ niet veelal ingezet als legitieme joker om niet te handelen in situaties waarin het er juist op aan komt dit wel te doen?
Ook al zitten we nog in de intakefase van de SCHIPaanpak, ik kies voor psycho-educatie. Ik beoog hiermee een basis te creëren om te kunnen starten met het SCHIPtraject.
“Het is een misvatting dat respect betekent dat je de ander zou moeten loslaten. Respect betekent oorspronkelijk: omzien naar en vandaaruit rekening houden met de ander. Het is als het ware een combinatie van waardering en rekening houden met. Waardering voor iemands eigenheid waardoor je de ander erkenning geeft. In intermenselijke relaties is het onmogelijk dat het gedrag van de een geen invloed heeft op het gedrag van de ander.”
Hechting
Vanuit haar vermijdende hechtingsstijl kiest Anna ervoor om het er niet over te willen hebben met Joris. Joris daarentegen is onveilig gehecht waardoor hij bang is het verkeerde te doen. Beter niets doen dan het risico lopen te worden afgewezen. Maar aangezien ze samen in een relatie zitten hebben beide stijlen effect op zowel Joris als op Anna. Formeel gezien heeft hij gehoor gegeven aan de oproep respect te hebben voor haar keuze. Het heeft hem relationeel gezien helaas niets opgeleverd. Wanneer hij contact had kunnen maken met zijn angst het verkeerde te doen en bij zijn behoefte had kunnen komen om wel met Anna over haar situatie te willen praten, was er een ander beweging mogelijk geweest. En als Anna contact had kunnen maken met de functie van haar neiging tot vermijden dan waren ze elkaar niet kwijtgeraakt. Alles wat er wel is maar waar het niet over mag gaan leidt doorgaans tot verwijdering tussen partners. Daar kijken ze nu tegen aan: de puinhoop van respect.
Ik hoor een diepe zucht waaruit ik opmaak dat mijn uiteenzetting in ‘aangekomen’.
Dit biedt hoop op een herstel van de beschadigde relatie.
Wellicht is er nog een weg terug.