Op de flipover staat de HART-analyse van Jos en Jeanette. We hebben de verliezen geïnventariseerd aan de hand van de vier elementen van het HART: Houvast, Autonomie, Rechtsvaardigheidsgevoel en Toekomstperspectief. Op mijn vraag wat ze opvalt aan deze analyse zeggen beiden dat ze veel overeenkomsten zien in de genoteerde verliezen. Ze zijn er een moment stil van. De ontdekking dat ook Jos verlies heeft geleden ondanks zijn besluit Jeannette te verlaten voor zijn nieuwe liefde is voor Jeanette een eyeopener. Jos is zichtbaar geraakt door hetgeen hij op de HARTanalyse ziet staan. Dat ook hij heeft verloren en het recht heeft daar verdrietig over te zijn is nieuw voor hem.
Ook de initiatiefnemer van de scheiding verliest
Voor de initiatiefnemer van de scheiding is het niet altijd eenvoudig om daar ruimte voor te voelen. Schuldgevoel en schaamte zijn daar veelal debet aan. Even later gaat Jeannette helemaal los. Wanhopig en hevig geëmotioneerd zegt ze; ”En het ergste is dat ik mezelf niet meer kan volgen. Dan ben ik weer ontzettend woedend en even later weer vreselijk verdrietig. Wat voel ik nu echt. Ik ben niet alleen het vertrouwen in Jos kwijt maar ondertussen ook in mezelf.” Ik vraag of dit verlies er al op staat? Hoe zou je dit kunnen noemen, is dit zelfverlies? We zitten in fase 2 van de SCHIPaanpak. Dit is de fase waarin de verliezen en conflicten boven tafel komen met als doel daar verheldering in te brengen. De tijd is rijp voor psycho-educatie want ‘alles wat je begrijpt daar kun je mee verder’. Ik steek van wal:
De vraag is steeds: hoe grijpen het verlies en het conflict in elkaar? Hoe jaagt het verlies het conflict aan en hoe leidt het conflict tot verlies?
Verlies en conflict kunnen niet los behandeld worden
In zijn algemeenheid worden conflicten en verliezen als gescheiden grootheden gezien en overeenkomstig ‘behandeld”. Zij kennen hun eigen hulpverleningstrajecten. Denk hierbij aan mediators, advocaten enerzijds en verlies- rouwbegeleiders anderzijds. Een conflict kan tot een verlies leiden en een verlies tot een conflict. Wanneer je de ander ook nog eens aansprakelijk kunt stellen voor jouw verlies ligt het conflict feitelijk al op de loer. Daar is in de situatie van Jos en Jeannette zeker sprake van. Daarnaast is het goed denkbaar dat een verlies onder een conflict verstopt blijft omdat het pijnlijker is om na een verlies te kijken dan de strijd aan te gaan. Omgekeerd kan iemand bij voorbaat zijn verlies nemen omdat hij het conflict niet durft aan te gaan. Dit klinkt allemaal behoorlijk complex.
Een verbindende kijk op verlies en conflict
Je kunt je afvragen wat een mens heeft aan deze ‘wetenschap’? Het antwoord is in feite simpel, een verbindende kijk op verlies en conflict kan eraan bijdragen dat zowel de conflictenaspecten van verliezen als de verliesaspecten van conflicten worden gezien en meegenomen. Dit leidt tot integratie van het verlies enerzijds een oplossing van het conflict anderzijds.
Integrale aanpak bij scheiding
De SCHIPaanpak behelst daardoor dan ook een integrale aanpak. Verliezen en conflicten zijn in feite communicerende vaten en hebben meer overeenkomsten dan je op het eerste gezicht zou zeggen. De belangrijkste overeenkomst is dat het de grootste ontregelaars zijn in een mensenleven. Doorgaans proberen we met man en macht te voorkomen dat we verliezen of in een conflict verzeild raken. Niemand wil als verliezer te boek staat of in een conflict terecht komen. Het slechte nieuws is echter dat we niet in staat zijn beiden te voorkomen. Verliezen en conflicten maken ons kwetsbaar. Er zijn ook verschillen tussen verliezen en conflicten. Zo slaan verliezen naar binnen en floreren zij in eenzaamheid en gedijt het conflict het beste in relatie met de buitenwereld. Naarmate de tijd verstrijkt, verzacht doorgaans het verlies maar daarentegen verhardt juist het conflict. Het goede nieuws is dat conflicten een hoog oplossingspotentieel hebben. Daarbij is het wel noodzakelijk om aan te komen bij het verlies. Dat kwetsbare verlies houdt zich schuil onder het conflict. Als het daarover mag gaan wordt ‘de materie’ zacht. Beiden zijn dus nodig om op verhaal te kunnen komen.
Een aanpak die slechts gericht is op het conflict of een benadering die zich alleen focust op het verlies schiet zijn doel voorbij. Dat het verwarrend kan zijn om je beurtelings woedend en vervolgens verdrietig te voelen klopt. Tegelijkertijd is het voor de integratie van verlies en conflict juist ‘gezond’ en helpend.
Degene die slechts wegzakt in het verlies zal contact dienen te maken met het onderliggende conflict en degene die in het conflict blijft steken zal juist moeten aanhaken bij het verlies. Het is zaak voor Jos en Jeannette om aan beide grootheden aandacht en ruimte te geven. Dat gaat hun helpen elkaar beter te begrijpen, te reconstrueren wat debet is aan hun voorbije relatie en het beschadigde vertrouwen in elkaar weer te herstellen.